Cách Dùng Trichoderma Để Ủ Phân: Liều, Độ Ẩm Và Lỗi Nhiệt Độ Hay Gặp

Ủ phân bằng Trichoderma không khó. Nhưng có một chi tiết về nhiệt độ mà rất nhiều người làm sai — và hậu quả là phần lớn lượng nấm bỏ vào chết trước khi kịp làm việc.

1. Chuẩn bị nguyên liệu

Đống ủ cần hai loại nguyên liệu trộn với nhau:

• Nhóm giàu carbon (khô, nâu): rơm rạ, trấu, xơ dừa, vỏ cà phê, lá khô, mùn cưa.
• Nhóm giàu đạm (ướt, xanh): phân chuồng, phân xanh, thân lá tươi, bã đậu.

Tỷ lệ dân dã dễ nhớ: khoảng 3 phần khô — 1 phần ướt. Toàn rơm thì lâu hoại; toàn phân chuồng thì bí khí và bốc mùi.

Băm nhỏ nguyên liệu càng tốt. Nguyên liệu dài và cứng thì lâu hoại hơn nhiều.

2. Độ ẩm — kiểm tra bằng tay

Độ ẩm đúng là khoảng 50–60%. Không cần dụng cụ, chỉ cần nắm thử:

Khô quá thì vi sinh vật không hoạt động. Ướt quá thì yếm khí, đống ủ sẽ thối và có mùi chua thay vì mùi đất.

3. Cách bỏ Trichoderma cho đúng

Đây là phần quan trọng nhất của bài. Chia lượng nấm ra hai lần, đừng bỏ hết một lần:

Thời điểm	Lượng	Để làm gì
Lúc trộn đống	Khoảng một nửa	Giúp phân giải xơ sợi, rút ngắn thời gian hoại
Khi đống đã nguội	Nửa còn lại	Cấy lại nấm sống vào phân thành phẩm

Lần hai mới là lần có giá trị lâu dài. Phân ủ xong mà còn nấm sống trong đó thì khi bón xuống gốc mới tiếp tục đối kháng được với nấm bệnh trong đất. Nếu chỉ bỏ một lần ở đầu, phần lớn đã chết ở pha nóng và bà con chỉ còn lại phân hữu cơ — tốt, nhưng mất phần hay nhất.

Con số trên chỉ là mức chung. Mật độ bào tử mỗi sản phẩm một khác, nên luôn làm theo nhãn nếu nhãn ghi khác.

4. Đánh đống và đảo

• Đánh đống cao tối thiểu 1m × 1m × 1m. Đống quá nhỏ không giữ được nhiệt, lâu hoại.
• Phủ bạt hoặc lá chuối để giữ ẩm và giữ nhiệt. Không bọc kín mít — đống ủ vẫn cần thoáng khí.
• Đảo lần đầu sau 7–10 ngày, sau đó đảo mỗi 10–15 ngày. Đảo để đưa phần ngoài vào trong và cấp thêm khí.
• Mỗi lần đảo kiểm tra lại độ ẩm bằng cách nắm tay ở mục 2.

Cách ước nhiệt an toàn: cắm một thanh sắt hoặc cây tre vào giữa đống, để 5–10 phút rồi rút ra sờ vào thanh đó. Đừng thọc tay trần vào giữa đống — tuần đầu ruột đống có thể lên 50–65°C, đủ để bỏng.

Tuần đầu thấy nóng rõ là dấu hiệu tốt, nghĩa là đống đang hoạt động. Đợi đến khi thanh rút ra không còn ấm mới bỏ đợt nấm thứ hai.

5. Biết khi nào phân đã dùng được

Thường mất 30–45 ngày, lâu hơn nếu nguyên liệu thô và trời lạnh. Ba dấu hiệu để nhận biết:

• Màu nâu sẫm đến đen, tơi xốp, bóp vụn ra.
• Mùi như đất rừng ẩm. Còn mùi khai (a-mô-ni-ắc) hoặc mùi chua là chưa xong.
• Nhiệt đã về bằng nhiệt độ không khí và không nóng lại sau khi đảo.

Phân chưa hoại mà bón xuống gốc sẽ tiếp tục phân hủy trong đất, sinh nhiệt và hút đạm — cây vàng lá thay vì tốt lên.

6. Ba lỗi thường gặp

• Bỏ nấm cùng lúc với vôi bột. Vôi nâng pH rất mạnh và diệt nấm. Nếu cần bón vôi thì bón trước, đợi ít nhất 7–10 ngày rồi mới bỏ Trichoderma.
• Ủ trong bao kín hoàn toàn. Trichoderma cần khí. Bọc kín thành yếm khí, ra sản phẩm chua và hôi.
• Trộn chung với thuốc trừ nấm hóa học. Nghe hiển nhiên nhưng vẫn có người làm. Thuốc trừ nấm diệt luôn nấm đối kháng.

Sản phẩm Trichoderma dùng được để ủ phân

• Trichoderma Tricho (1kg) — dạng bột, tiện rải theo lớp khi đánh đống.
• Trichoderma Điền Xanh (1kg) — gói 1kg cho đống ủ quy mô vườn nhà.
• Trichotec (1kg) — dùng được cả để ủ và để tưới gốc sau này.

Đọc thêm về Trichoderma

• Cơ chế sinh học và quy trình sử dụng chuẩn khoa học
• Thời điểm, liều và quy trình trị bệnh rễ
• Trichoderma là gì: tổng quan và ứng dụng

Đội kỹ thuật Quốc Việt Agri. Liều lượng trên mỗi tấn nguyên liệu luôn theo nhãn đăng ký của từng sản phẩm.