Cam, Quýt, Bưởi Nứt Và Rụng Trái Trước Tết: Phun Canxi Có Kịp Không?
Gần Tết, thấy cam, quýt, bưởi nứt trái, nhiều nhà vườn pha canxi phun ngay rồi tưới thêm cho cây đủ nước. Trái vẫn nứt tiếp. Ở Tây Ban Nha, hai lô quýt nhận gần như cùng một lượng nước mỗi tuần, vậy mà một lô nứt hơn gấp đôi lô kia. Cùng lượng nước, vì sao trái lại nứt khác nhau?
Cam, quýt, bưởi nứt và rụng trước Tết, 13 tuần còn lại nên làm gì? Trái nứt khi ruột lớn nhanh hơn sức chịu của vỏ, và đất lúc khô lúc ướt làm nặng thêm. Canxi chỉ có số đo khi phun lúc trái còn non; chưa có thí nghiệm nào cho thấy phun sát thu hoạch cứu được trái. Từ giờ tới Tết (06/02/2027): tưới đều, giữ ẩm gốc, nhặt sạch trái rụng, đặt bẫy và bả ruồi, tỉa cành sát đất, xem trái rụng có vết nâu không.
Vì Sao Cam, Quýt, Bưởi Bị Nứt Trái?
Một tổng quan của Viện Nghiên cứu Cây có múi Nam Phi và Đại học Stellenbosch (Horticultural Reviews, 2013) mô tả nứt trái như một sự giằng co ngay trong trái: ruột hút nước và nở ra, ép lên lớp vỏ, và chỗ yếu nhất là phần đuôi trái. Giống như bơm nước vào quả bóng đã căng, áp lực dồn vào điểm mỏng nhất. Tổng quan này còn nêu thêm ít canxi, ít kali, nhiều lân và cây đậu quá sai, và kết luận chưa có biện pháp đơn lẻ nào giảm nứt ổn định.
Câu hỏi về nước được Đại học Bách khoa Valencia (Tây Ban Nha) và Đại học Cộng hòa (Uruguay) đo trên giống quýt Nova (Scientia Horticulturae, 2016). Tháng 9/2014, trên cây 12 tuổi, một lô được tưới mỗi ngày 30 lít, lô kia cách ngày tưới 50 lít. Tính ra mỗi tuần hai lô nhận 210 và 200 lít, gần như bằng nhau.
Gần cùng lượng nước, tỷ lệ trái nứt khác nhau
Phần trăm trái nứt trên quýt Nova ở Valencia, tháng 9/2014. Thanh xanh là tưới mỗi ngày, thanh đỏ là tưới cách ngày; cả khung là 30%.
Tưới mỗi ngày, 210 lít/cây/tuần
8% trái nứt
Tưới cách ngày, 200 lít/cây/tuần
19% trái nứt
Điều quyết định không chỉ là tổng lượng nước, mà là cây có bị khát rồi được uống bù hay không.
Cùng nghiên cứu đó theo dõi nhiều vườn ở Tây Ban Nha và Uruguay: đất càng nhiều cát, trái càng nứt nhiều. Trên đất 85% cát ở Huelva, chỉ một thay đổi nhỏ về độ ẩm cũng làm đổi nhịp lớn của thân và trái trong vài giờ, đủ để gây nứt. Vì vậy vườn đất cát giồng cần giữ nhịp tưới kỹ hơn vườn đất thịt. Vậy nếu nứt đã bắt đầu, phun canxi có kịp không?
Phun Canxi Có Cứu Được Trái Nứt Không?
Canxi có giúp, và đó là lý do niềm tin này tồn tại. Nhưng mọi thí nghiệm có số đo mà chúng tôi tìm được đều phun khi trái còn nhỏ; tổng quan ở trên ghi canxi đi vào trái rất yếu.
| Nơi thử, giống | Lúc phun | Kết quả |
|---|---|---|
| Tứ Xuyên, quýt Okitsu 58 (Đại học Nông nghiệp Tứ Xuyên, 2024) | 60, 75, 90 ngày sau hoa | Nứt 2,47% so với 18,29% ở liều 0,3 g/L; các liều khác không đều |
| Phúc Kiến, bưởi Liuyuezao (Đại học Nông Lâm Phúc Kiến, 2025) | 40 và 55 ngày sau hoa, canxi cùng bo | Nứt thấp hơn đối chứng 19,6%; nứt bắt đầu từ 120 ngày sau hoa |
| Vân Nam, cam Bingtang (Viện Cam quýt Chiết Giang, 2025) | Tháng 5 đến tháng 7 | Vườn ít canxi giảm nứt 26,77–42,36%; vườn nhiều magie mà phun kali riêng thì nứt tăng |
| Lai Vung, quýt hồng (Đại học Cần Thơ, 2025) | CaCl₂ 1.000 ppm, trong khoảng 105–120 ngày trước thu hoạch | Khô múi 59,22% so với 79,12% với hai lần phun; nghiên cứu không đo nứt trái |
Với quýt hồng thu hoạch ngày 25 tháng Chạp (01/02/2027), mốc 105 ngày đã qua từ khoảng 19/10/2026. Chúng tôi không tìm thấy thí nghiệm nào thử canxi trong 8–10 tuần cuối, nên không thể nói phun muộn là vô ích, cũng không có số nào cho thấy nó cứu được trái. Lần phun có căn cứ nhất là cho vụ sau, lúc trái còn non. Giai đoạn này, nhịp tưới và vệ sinh vườn có nhiều cơ sở hơn. Còn trái đã rụng thì không phải lúc nào cũng do nứt.
Trái Rụng Sát Tết: Ba Nguyên Nhân Cần Phân Biệt
Nhặt vài trái rụng, bổ ra xem trước khi quyết định phun gì, vì mỗi nguyên nhân có cách xử lý khác nhau.
Trái nứt rồi rụng
Vết nứt dọc từ đuôi trái, ruột lộ ra. Ở Vân Nam, nứt chiếm 48,2–50,6% số trái rụng sau đợt rụng sinh lý. Cần giữ nhịp tưới.
Thối nâu do Phytophthora
Vết nâu trên vỏ, trái ở tán thấp sát đất, dễ rụng. Tháng 12/2012 ở 5 vườn bưởi tại Vĩnh Long, bệnh này ước khoảng 10% sản lượng trái (Viện Cây ăn quả miền Nam cùng các đại học Ý, PLoS ONE, 2017). Cần tỉa cành sát đất.
Ruồi đục trái
Vết chích nhỏ, thịt trái mềm nhũn, có giòi bên trong. Cần bẫy, bả và nhặt sạch trái rụng.
Với ruồi, chúng tôi chưa tìm được thí nghiệm có số đo trên cam, bưởi ở Việt Nam. Số gần nhất là chương trình của Viện Bảo vệ thực vật trên thanh long ở Bình Thuận, nơi trước đó 7–25% trái bị ruồi hại.
Tỷ lệ trái thanh long bị ruồi đục tại Bình Thuận
Mức trần phần trăm trái bị hại trong từng vùng; thanh đỏ là vùng đối chứng; cả khung là 30%.
Vùng lõi: bẫy, bả và vệ sinh vườn
Dưới 2,67%
Vùng đệm
Dưới 3,67%
Vùng đối chứng
Dưới 24,67%
Methyl eugenol dẫn dụ ruồi đực, nên bẫy cần đi cùng bả protein và nhặt trái rụng. Danh mục hiện có Vizubon D ghi ruồi đục quả trên bưởi, Acdruoivang 900 OL và Dr.Jean 800EC trên cam, Ento-Pro 150SL (bả protein) trên cây có múi.
Cách Giữ Trái Cam, Quýt, Bưởi Tới Tết 2027
Hiểu các nguyên nhân trên rồi, việc cần làm gần như tự suy ra được: vỏ không chịu nổi nhịp nước thất thường thì giữ nước đều; bệnh đi từ đất lên trái thấp thì nâng tán; ruồi sinh ra từ trái rụng thì nhặt trái rụng.
Từ giờ tới cuối tháng 11/2026
Tỉa cành sát đất, dọn cỏ quanh gốc cho thoáng, phủ gốc giữ ẩm. Soi trái ở tán thấp tìm vết nâu.
Khi vào mùa khô
Tưới đều theo nhịp cố định, không để đất khô lâu rồi tưới đẫm bù. Đất cát thì chia nhỏ lượng nước, tưới dày hơn.
Từ tháng 12/2026, vườn gần cửa sông
Báo Nông nghiệp và Môi trường (10/2026) ghi mặn có thể xuất hiện từ tháng 12, sâu hơn trung bình nhiều năm khoảng 10–20 km ở các cửa sông. Trữ nước ngọt từ bây giờ, đo độ mặn trước khi tưới.
Khi trái bắt đầu đổi màu
Treo bẫy dẫn dụ, phun bả theo đúng sản phẩm có đăng ký. Nhặt trái rụng thường xuyên, chôn sâu hoặc ủ kín, không vứt ở bờ vườn.
Tới mùng 1 Tết (06/02/2027)
Giữ đúng thời gian cách ly của từng sản phẩm, tính lùi từ ngày hái.
- Số đo về nước là của quýt Nova ở Tây Ban Nha. Cách khắc phục: thử nhịp tưới mới trên vài hàng cây, ghi tỷ lệ trái nứt rồi mới áp dụng cả vườn.
- Chưa có nghiên cứu đo nứt, rụng trái trên quýt hồng, bưởi Năm Roi, bưởi Da Xanh. Cách khắc phục: gửi ảnh trái rụng để đội ngũ Quốc Việt Agri cùng xem nguyên nhân.
- Số đo về ruồi là trên thanh long. Cách khắc phục: đếm số trái bị chích mỗi tuần để biết bẫy và bả có tác dụng trên vườn mình.
- Thuốc giữ trái bằng GA3 có thể làm vỏ xanh lâu hơn. Cách khắc phục: với trái bán theo màu như quýt hồng, thử trên ít cây trước. Các thí nghiệm nước ngoài có dùng thêm 2,4-D, hoạt chất hiện không có trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam.
Sản Phẩm Tại Quốc Việt Agri Cho Vườn Cây Có Múi
Mỗi sản phẩm dưới đây hợp với một việc khác nhau trong vườn. Trái thối trên cây thì chọn sản phẩm có ghi thối quả trên cam, như một số sản phẩm mancozeb.
ALIETTE 800WG (100 g): thối gốc chảy nhựa cam, quýt, bưởi
Fosetyl-aluminium 800 g/kg. Bệnh mới xuất hiện: cạo sạch vết bệnh, quét dung dịch lên vết. Không pha chung với thuốc gốc đồng, lưu huỳnh và phân bón lá có đạm. An toàn nếu dùng đúng liều, đủ cách ly, mang găng tay, khẩu trang khi pha.
20 g/1 lít nước; cách ly 5 ngày
Xem sản phẩm →CANXIBO PLUS (500 ml): canxi và bo cho vụ sau
Canxi 10%, bo 11.000 ppm. Dùng lúc trái còn non của vụ sau, giai đoạn các thí nghiệm trên có số đo; không phải cách cứu trái đang nứt.
Xem sản phẩm →Nguồn Tham Khảo
- Citrus Research International, Stellenbosch University (2013). Citrus fruit splitting. Horticultural Reviews 41. doi.org
- Universitat Politècnica de València, Universidad de la República (2016). Tree water status influences fruit splitting in Citrus. Scientia Horticulturae 209: 96–104. doi.org
- Sichuan Agricultural University (2024). Mitigating citrus fruit cracking: the efficacy of chelated calcium or silicon foliar fertilizers in Okitsu no. 58. Frontiers in Plant Science. doi.org
- Fujian Agriculture and Forestry University (2025). Foods 14(4): 595. doi.org
- Zhejiang Institute of Citrus Research (2025). Plants 14(3): 389. doi.org
- Đại học Cần Thơ (2025). Ảnh hưởng của calcium chloride xử lý trước thu hoạch đến năng suất và chất lượng trái quýt hồng. Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ 61(5). doi.org
- University of Catania, Southern Horticultural Research Institute (2017). Two previously unknown Phytophthora species associated with brown rot of pomelo in Vietnam. PLoS ONE 12(2). doi.org
- Plant Protection Research Institute, Vietnam (2019). Area-wide suppression of Bactrocera fruit flies in dragon fruit in Viet Nam. IPPC. ippc.int (PDF)
- Báo Nông nghiệp và Môi trường (10/2026). Hạn mặn có thể đến sớm, phải tích trữ nước ngọt ngay từ bây giờ. nongnghiepmoitruong.vn
Câu Hỏi Thường Gặp
Cam, quýt nứt trái phun gì?
Chưa có thí nghiệm nào cho thấy phun sát thu hoạch cứu được trái đang nứt. Giờ nên giữ nhịp tưới đều; canxi nên phun lúc trái còn non của vụ sau.
Bưởi rụng trái gần Tết do đâu?
Bổ trái rụng ra xem: nứt từ đuôi trái, vết nâu ở trái tán thấp, hay có giòi bên trong. Mỗi nguyên nhân có cách xử lý khác nhau.
Tưới nhiều có làm trái nứt không?
Trong thí nghiệm ở Valencia, lượng nước gần bằng nhau nhưng tưới cách ngày nứt 19%, tưới mỗi ngày nứt 8%. Nhịp tưới đều quan trọng không kém tổng lượng nước.
Bẫy ruồi đặt lúc nào?
Khi trái bắt đầu đổi màu. Bẫy dẫn dụ ruồi đực, nên cần thêm bả protein và nhặt trái rụng.
Đội Chuyên Môn Quốc Việt Agri
Chưa rõ trái rụng do đâu?
Chụp trái rụng bổ đôi và cả tán cây, ghi cam, quýt hay bưởi, ở tỉnh nào, rồi gửi qua Zalo, đội ngũ Quốc Việt Agri xem và chia sẻ thông tin cùng bà con.
Nhắn Zalo · 096 994 2349Phản hồi sớm nhất sau khi đội ngũ Quốc Việt Agri nhận tin · 6:00–20:00
Trụ sở: 383/1 Bà Hạt, Phường Vườn Lài, TP.HCM
Fulfillment Center Sài Gòn: 02 Hoa Hồng, Phường Cầu Kiệu, TP.HCM