Ruộng ngô đang vào bắp lúc chiều muộn — ảnh bìa bài viết về nấm đất đối kháng trị sâu keo mùa thu.

Nấm Đất Hạ Sâu Keo Ở Nơi Thuốc Hóa Học Đã Thất Bại

BắpNgôRau màuLúaSâu keo mùa thuSâu keo châu PhiKháng thuốc

TIN NÔNG NGHIỆP

Trong đợt bùng phát sâu keo tại KwaZulu-Natal (Nam Phi) từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2025, một nhà côn trùng học đi thực địa đã nhận ra điều bất thường: nhiều con sâu trên đồng cỏ đang bị một lớp nấm phủ kín — và không ai phun gì cả.

Bàn tay lật mặt lá ngô, lộ ra sâu keo mùa thu màu nâu nhạt nằm trên lá cùng các lỗ ăn thủng đặc trưng.
Sâu keo mùa thu và kiểu ăn thủng thành lỗ dài đặc trưng trên lá bắp. Ảnh minh họa đối tượng gây hại — không phải con sâu bị nấm ký sinh trong nghiên cứu.

Chuyện gì đã xảy ra

Loài nấm đó là Metarhizium rileyi — một loại nấm sống trong đất, ký sinh trên côn trùng. Nó được ghi nhận đang tự nhiên nhiễm trên sâu keo châu Phi (Spodoptera exempta) trong các ruộng cỏ kikuyu.

Phát hiện do Letodi Luki Mathulwe, nhà nghiên cứu côn trùng học tại Khoa Sinh thái Bảo tồn và Côn trùng học, Đại học Stellenbosch, công bố năm 2026 trên tạp chí Biocontrol Science and Technology.

Điều đáng chú ý: cùng loài nấm này trước đó đã được báo cáo là tác nhân sinh học có hiệu quả với sâu keo mùa thu (Spodoptera frugiperda) tại Philippines — đúng loài sâu đang gây đau đầu cho vùng trồng bắp của Việt Nam.

NÓI RÕ ĐỂ KHÔNG HIỂU NHẦM

Đây là một phát hiện ngoài đồng, không phải một sản phẩm. Các báo cáo hiện có chưa công bố tỷ lệ hiệu lực cụ thể. Chính nhóm nghiên cứu nói rõ bước tiếp theo mới là nhân sinh khối quy mô công nghiệp và đăng ký làm thuốc sinh học. Nghĩa là chưa thể mua được, và còn lâu mới ra đến đại lý.

Vì sao câu chuyện này đáng đọc

Sâu keo là một trong những nhóm sâu hại hình thành tính kháng nhanh nhất. Ở nhiều nơi trên thế giới, nhà nông đã phải tăng liều và tăng số lần phun mà hiệu quả vẫn giảm dần.

Điều thú vị là giữa bối cảnh đó, giải pháp lại xuất hiện sẵn trong đất — không phải từ phòng thí nghiệm. Một hệ sinh thái đất còn sống giữ trong nó những thiên địch mà ta không nhìn thấy.

Đó cũng là lý do việc lạm dụng thuốc phổ rộng có cái giá ít ai tính: nó không chỉ làm sâu kháng thuốc, mà còn làm nghèo đi chính cái hệ sinh vật đang âm thầm giúp mình.

Ý nghĩa với vườn Việt Nam

Chưa có gì để mua, nhưng có vài việc làm được ngay:

1. Luân phiên nhóm IRAC, không luân phiên tên thuốc. Sâu keo kháng nhanh nhất khi bị đánh liên tục bằng một nhóm cơ chế.

2. Ưu tiên nhóm sinh học khi áp lực còn thấp. Giữ nhóm hóa học mạnh cho lúc thực sự cần, thay vì dùng ngay từ đầu.

3. Phun đúng tuổi sâu. Sâu tuổi nhỏ nằm ngoài lá dễ trị hơn nhiều so với khi đã chui vào nõn.

4. Đừng “dọn sạch” hệ sinh vật đất. Đất giàu hữu cơ và có nấm đối kháng là tài sản dài hạn, không phải chi phí.

Sản phẩm sinh học đang có tại Việt Nam

Những loại dưới đây đều đã đăng ký và bán được — khác với loài nấm trong nghiên cứu trên.

Đọc thêm

Nguồn

  1. Mathulwe, L.L. — Natural infection of Metarhizium rileyi on African armyworm in kikuyu grass fields, KwaZulu-Natal, Biocontrol Science and Technology, 2026.
  2. Phys.org — Can a newly discovered soil fungus stop the devastating African armyworm when chemicals have failed?, 7/2026.

Bài viết do đội kỹ thuật Quốc Việt Agri tổng hợp từ các nguồn nêu trên. Loài nấm trong nghiên cứu chưa có sản phẩm thương mại tại Việt Nam; thông tin mang tính tham khảo khoa học.

Sản Phẩm Được Đề Cập Trong Bài Viết

Quay lại blog